|
Mustafa Kemal Atatürk 1881
yilinda Selânik'te Kocakasim
Mahallesi, Islâhhâne
Caddesi'ndeki üç katli pembe
evde dogdu. Babasi Ali Riza
Efendi, annesi Zübeyde
Hanim'dir. Baba tarafindan
dedesi Hafiz Ahmet Efendi
XIV-XV. yüzyillarda Konya ve
Aydin'dan Makedonya'ya
yerlestirilmis Kocacik
Yörüklerindendir. Annesi
Zübeyde Hanim ise Selânik
yakinlarindaki Langaza
kasabasina yerlesmis eski
bir Türk ailesinin kizidir.
Milis subayligi, evkaf
katipligi ve kereste
ticareti yapan Ali Riza
Efendi, 1871 yilinda Zübeyde
Hanim'la evlendi. Atatürk'ün
bes kardesinden dördü küçük
yaslarda öldü, sadece
Makbule (Atadan) 1956 yilina
degin yasadi.
Küçük Mustafa ögrenim çagina
gelince Hafiz Mehmet
Efendi'nin mahalle
mektebinde ögrenime basladi,
sonra babasinin istegiyle
Semsi Efendi Mektebi'ne
geçti. Bu sirada babasini
kaybetti (1888). Bir süre
Rapla Çiftligi'nde dayisinin
yaninda kaldiktan sonra
Selânik'e dönüp okulunu
bitirdi. Selânik Mülkiye
Rüstiyesi'ne kaydoldu. Kisa
bir süre sonra 1893 yilinda
Askeri Rüstiye'ye girdi. Bu
okulda Matematik ögretmeni
Mustafa Bey adina "Kemal" i
ilave etti. 1896-1899
yillarinda Manastir Askeri
Idâdi'sini bitirip,
Istanbul'da Harp Okulunda
ögrenime basladi. 1902
yilinda tegmen rütbesiyle
mezun oldu., Harp
Akademisi'ne devam etti. 11
Ocak 1905'te yüzbasi
rütbesiyle Akademi'yi
tamamladi. 1905-1907 yillari
arasinda Sam'da 5. Ordu
emrinde görev yapti. 1907'de
Kolagasi (Kidemli Yüzbasi)
oldu. Manastir'a III.
Ordu'ya atandi. 19 Nisan
1909'da Istanbul'a giren
Hareket Ordusu'nda Kurmay
baskani olarak görev aldi.
1910 yilinda Fransa'ya
gönderildi. Picardie
Manevralari'na katildi. 1911
yilinda Istanbul'da Genel
Kurmay Baskanligi emrinde
çalismaya basladi.
1911 yilinda Italyanlarin
Trablusgarp'a hücumu ile
baslayan savasta, Mustafa
Kemal bir grup arkadasiyla
birlikte Tobruk ve Derne
bölgesinde görev aldi. 22
Aralik 1911'de Italyanlara
karsi Tobruk Savasini
kazandi. 6 Mart 1912'de
Derne Komutanligina
getirildi.
Ekim 1912'de Balkan Savasi
baslayinca Mustafa Kemal
Gelibolu ve Bolayir'daki
birliklerle savasa katildi.
Dimetoka ve Edirne'nin geri
alinisinda büyük hizmetleri
görüldü. 1913 yilinda Sofya
Atesemiliterligine atandi.
Bu görevde iken 1914 yilinda
yarbayliga yükseldi.
Atesemiliterlik görevi Ocak
1915'te sona erdi. Bu sirada
I. Dünya Savasi baslamis,
Osmanli Imparatorlugu savasa
girmek zorunda kalmisti.
Mustafa Kemal 19. Tümeni
kurmak üzere Tekirdag'da
görevlendirildi.
1914 yilinda baslayan I.
Dünya Savasi'nda, Mustafa
Kemal Çanakkale'de bir
kahramanlik destani yazip
Itilaf Devletlerine
"Çanakkale geçilmez! "
dedirtti. 18 Mart 1915'te
Çanakkale Bogazini geçmeye
kalkan Ingiliz ve Fransiz
donanmasi agir kayiplar
verince Gelibolu
Yarimadasi'na asker
çikarmaya karar verdiler. 25
Nisan 1915'te Ariburnu'na
çikan düsman kuvvetlerini,
Mustafa Kemal'in komuta
ettigi 19. Tümen
Conkbayiri'nda durdurdu.
Mustafa Kemal, bu basari
üzerine albayliga yükseldi.
Ingilizler 6-7 Agustos
1915'te Ariburnu'nda tekrar
taarruza geçti. Anafartalar
Grubu Komutani Mustafa Kemal
9-10 Agustos'ta Anafartalar
Zaferini kazandi. Bu zaferi
17 Agustos'ta Kireçtepe, 21
Agustos'ta II. Anafartalar
zaferleri takip etti.
Çanakkale Savaslarinda
yaklasik 253.000 sehit veren
Türk ulusu onurunu Itilaf
Devletlerine karsi
korumasini bilmistir.
Mustafa Kemal'in askerlerine
"Ben size taarruzu
emretmiyorum, ölmeyi
emrediyorum!" emri cephenin
kaderini degistirmistir.
Mustafa Kemal Çanakkale
Savaslari'dan sonra 1916'da
Edirne ve Diyarbakir'da
görev aldi. 1 Nisan 1916'da
tümgenerallige yükseldi. Rus
kuvvetleriyle savasarak Mus
ve Bitlis'in geri alinmasini
sagladi. Sam ve Halep'teki
kisa süreli görevlerinden
sonra 1917'de Istanbul'a
geldi. Velihat Vahidettin
Efendi'yle Almanya'ya
giderek cephede
incelemelerde bulundu. Bu
seyehatten sonra hastalandi.
Viyana ve Karisbad'a giderek
tedavi oldu. 15 Agustos
1918'de Halep'e 7. Ordu
Komutani olarak döndü. Bu
cephede Ingiliz kuvvetlerine
karsi basarili savunma
savaslari yapti. Mondros
Mütarekesi'nin
imzalanmasindan bir gün
sonra, 31 Ekim 1918'de
Yildirim Ordulari Grubu
Komutanligina getirildi. Bu
ordunun kaldirilmasi üzerine
13 Kasim 1918'de Istanbul'a
gelip Harbiye Nezâreti'nde (Bakanliginda)
göreve basladi.
Mondros Mütarekesi'nden
sonra Itilaf Devletleri'nin
Osmanli ordularini isgale
baslamalari üzerine; Mustafa
Kemal 9. Ordu Müfettisi
olarak 19 Mayis 1919'da
Samsun'a çikti. 22 Haziran
1919'da Amasya'da
yayimladigi genelgeyle
"Milletin istiklâlini yine
milletin azim ve kararinin
kurtaracagini " ilan edip
Sivas Kongresi'ni toplantiya
çagirdi.
23 Temmuz - 7 Agustos 1919
tarihleri arasinda Erzurum,
4 - 11 Eylül 1919 tarihleri
arasinda da Sivas
Kongresi'ni toplayarak
vatanin kurtulusu için
izlenecek yolun
belirlenmesini sagladi. 27
Aralik 1919'da Ankara'da
heyecanla karsilandi. 23
Nisan 1920'de Türkiye Büyük
Millet Meclisi'nin
açilmasiyla Türkiye
Cumhuriyeti'nin kurulmasi
yolunda önemli bir adim
atilmis oldu. Meclis ve
Hükümet Baskanligina Mustafa
Kemal seçildi Türkiye Büyük
Millet Meclisi, Kurtulus
Savasi'nin basariyla
sonuçlanmasi için gerekli
yasalari kabul edip
uygulamaya basladi.
Türk Kurtulus Savasi 15
Mayis 1919'da Yunanlilarin
Izmir'I isgali sirasinda
düsmana ilk kursunun
atilmasiyla basladi. 10
Agustos 1920 tarihinde Sevr
Antlasmasi'ni imzalayarak
aralarinda Osmanli
Imparatorlugu'nu paylasan I.
Dünya Savasi'nin galip
devletlerine karsi önce Kuvâ-yi
Milliye adi verilen milis
kuvvetleriyle savasildi.
Türkiye Büyük Millet Meclisi
düzenli orduyu kurdu, Kuvâ-yi
Milliye - ordu
bütünlesmesini saglayarak
savasi zaferle sonuçlandirdi.
Mustafa Kemal yönetimindeki
Türk Kurtulus Savasinin
önemli asamalari sunlardir:
·
Sarikamis (20
Eylül 1920), Kars (30 Ekim
1920) ve Gümrü'nün (7 Kasim
1920) kurtarilisi.
·
Çukurova,
Gazi Antep, Kahraman Maras
Sanli Urfa savunmalari
(1919- 1921)
·
I. Inönü
Zaferi (6 -10 Ocak 1921)
·
II. Inönü
Zaferi (23 Mart-1 Nisan
1921)
·
Sakarya
Zaferi (23 Agustos-13 Eylül
1921)
·
Büyük
Taarruz, Baskomutan Meydan
Muhaberesi ve Büyük Zafer
(26 Agustos 9 Eylül 1922)
Sakarya Zaferinden sonra 19
Eylül 1921'de Türkiye Büyük
Millet Meclisi Mustafa
Kemal'e Maresal rütbesi ve
Gazi unvanini verdi.
Kurtulus Savasi, 24 Temmuz
1923'te imzalanan Lozan
Antlasmasi'yla sonuçlandi.
Böylece Sevr Antlasmasi'yla
paramparça edilen, Türklere
5-6 il büyüklügünde vatan
birakilan Türkiye topraklari
üzerinde ulusal birlige
dayali yeni Türk devletinin
kurulmasi için hiçbir engel
kalmadi.
23 Nisan 1920'de Ankara'da
TBMM'nin açilmasiyla Türkiye
Cumhuriyeti'nin kurulusu
müjdelenmistir. Meclisin
Türk Kurtulus Savasi'ni
basariyla yönetmesi, yeni
Türk devletinin kurulusunu
hizlandirdi. 1 Kasim 1922'de
hilâfet ve saltanat
birbirinden ayrildi,
saltanat kaldirildi. Böylece
Osmanli Imparatorlugu'yla
yönetim baglari koparildi.
13 Ekim 1923'te Cumhuriyet
idaresi kabul edildi,
Atatürk oybirligiyle ilk
cumhurbaskani seçildi. 30
Ekim 1923 günü Ismet Inönü
tarafindan Cumhuriyet'in ilk
hükümeti kuruldu. Türkiye
Cumhuriyeti, "Egemenlik
kayitsiz sartsiz
milletindir" ve "Yurtta
baris cihanda baris"
temelleri üzerinde
yükselmeye basladi.
Atatürk Türkiye'yi "Çagdas
uygarlik düzeyine çikarmak"
amaciyla bir dizi devrim
yapti. Bu devrimleri bes
baslik altinda
toplayabiliriz:
1. Siyasal Devrimler:
Saltanatin Kaldirilmasi
(1Kasim 1922)
Cumhuriyetin Ilani (29 Ekim
1923)
Halifeligin Kaldirilmasi (3
Mart 1924)
2. Toplumsal Devrimler:
Kadinlara erkeklerle esit
haklar verilmesi (1926-1934)
Sapka ve kiyafet devrimi (25
Kasim 1925)
Tekke zâviye ve türbelerin
kapatilmasi (30 Kasim 1925)
Soyadi kanunu ( 21 Haziran
1934)
Lâkap ve unvanlarin
kaldirilmasi (26 Kasim 1934)
Uluslararasi saat, takvim ve
uzunluk ölçülerin
kabulü(1925-1931)
3. Hukuk Devrimi :
Mecellenin kaldirilmasi
(1924-1937)
Türk Medeni Kanunu ve diger
kanunlarin çikarilarak laik
hukuk düzenine geçilmesi
(1924-1937)
4. Egitim ve Kültür
Alanindaki Devrimler:
Ögretimin birlestirilmesi (3
Mart 1924)
Yeni Türk harflerinin kabulü
(1 Kasim 1928)
Türk Dil ve Tarih
Kurumlarinin kurulmasi
(1931-1932)
Üniversite ögreniminin
düzenlenmesi (31 Mayis 1933)
Güzel sanatlarda yenilikler
5. Ekonomi Alaninda
Devrimler:
Asârin kaldirilmasi
Çiftçinin özendirilmesi
Örnek çiftliklerin kurulmasi
Sanayiyi Tesvik Kanunu'nun
çikarilarak sanayi
kuruluslarinin kurulmasi
I. ve II. Kalkinma
Planlari'nin (1933-1937)
uygulamaya konulmasi, yurdun
yeni yollarla donatilmasi
Soyadi Kanunu geregince, 24
Kasim 1934'de TBMM'nce
Mustafa Kemal'e "Atatürk"
soyadi verildi.
Atatürk, 24 Nisan 1920 ve 13
Agustos 1923 tarihlerinde
TBMM Baskanligina seçildi.
Bu baskanlik görevi,
Devlet-Hükümet Baskanligi
düzeyindeydi. 29 Ekim 1923
yilinda Cumhuriyet ilan
edildi ve Atatürk ilk
cumhurbaskani seçildi.
Anayasa geregince dört yilda
bir cumhurbaskanligi
seçimleri yenilendi.
1927,1931, 1935 yillarinda
TBMM Atatürk'ü yeniden
cumhurbaskanligina seçti.
Atatürk sik sik yurt
gezilerine çikarak devlet
çalismalarini yerinde
denetledi. Ilgililere
aksayan yönlerle ilgili
emirler verdi. Cumhurbaskani
sifatiyla Türkiye'yi ziyaret
eden yabanci ülke devlet
baskanlarini, basbakanlarini,
bakanlarini komutanlarini
agirladi.
15-20 Ekim 1927 tarihinde
Kurtulus Savasi'ni ve
Cumhuriyet'in kurulusunu
anlatan büyük nutkunu, 29
Ekim
1933 tarihinde de 10. Yil
Nutku'nu okudu.
Atatürk özel yasaminda
sadelik içinde yasadi. 29
Ocak 1923'de Latife Hanimla
evlendi. Birçok yurt
gezisine birlikte çiktilar.
Bu evlilik 5 Agustos 1925
tarihine dek sürdü.
Çocuklari çok seven Atatürk
Afet (Inan), Sabiha
(Gökçen), Fikriye, Ülkü,
Nebile, Rukiye, Zehra adli
kizlari ve Mustafa adli
çobani manevi evlat edindi.
Abdurrahim ve Ihsan adli
çocuklari himayesine aldi.
Yasayanlarina iyi bir
gelecek hazirladi.
1937 yilinda çiftliklerini
hazineye, bir kisim
tasinmazlarini da Ankara ve
Bursa Belediyelerine
bagisladi. Mirasindan
kizkardesine, manevi
evlatlarina, Türk Dil ve
Tarih Kurumlarina pay ayirdi.
Kitap okumayi, müzik
dinlemeyi, dans etmeyi, ata
binmeyi ve yüzmeyi çok
severdi. Zeybek oyunlarina,
gürese, Rumeli türkülerine
asiri ilgisi vardi. Tavla ve
bilardo oynamaktan büyük
keyif alirdi. Sakarya adli
atiyla, köpegi Fox'a çok
deger verirdi. Zengin bir
kitaplik olusturmustu. Aksam
yemeklerine devlet ve bilim
adamlarini, sanatçilari
davet eder, ülkenin
sorunlarini tartisirdi.
Temiz ve düzenli giyinmeye
özen gösterirdi. Dogayi çok
severdi. Sik sik Atatürk
Orman Çiftligi'ne gider,
çalismalara bizzat katilirdi.
Fransizca ve Almanca
biliyordu. 10 Kasim 1938
saat 9.05'te yakalandigi
siroz hastaligindan
kurtulamayarak Istanbul'da
Dolmabahçe Sarayi'nda hayata
gözlerini yumdu. Cenazesi 21
Kasim 1938 günü törenle
geçici istirahatgâhi olan
Ankara Etnografya Müzesi'nde
topraga verildi. Anitkabir
yapildiktan sonra nâsi
görkemli bir törenle 10
Kasim 1953 günü ebedi
istirahatgâhina gömüldü.
|
